De Nationale Synode van Dordrecht 1618 - Symbool van eenheid en onverdraagzaamheid

dinsdag 6 november 2018

De Nationale Synode van Dordrecht 1618 - Symbool van eenheid en onverdraagzaamheid

Op dinsdagavond 6 november wordt tijdens een herdenkingsbijeenkomst in de Grote Kerk van Leeuwarden stilgestaan bij het feit dat in 1618 de Nationale Synode van Dordrecht werd gehouden. Voorzitter was de predikant van de leeuwarder Jacobijnerkerk,  Johannes Bogerman.
Deze synode is vooral bekend geworden vanwege het besluit tot het maken van een bijbelvertaling in het Nederlands die we kennen als de Statenvertaling. Minder bekend, maar in feite de aanleiding van deze vergadering, zijn de besluiten die hier werden genomen over de leer van de nieuwe calvinistische kerk die een einde moesten maken aan een heftig theologisch conflict tussen de Remonstranten en de Contraremonstranten.
 De synode vond plaats tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621), een adempauze in de Tachtigjarige Oorlog. Tijdens dit bestand kwam er in de Republiek een diepe interne verdeeldheid aan het licht die bijna leidde tot een burgeroorlog. De meningsverschillen betroffen zowel de binnenlandse en de buitenlandse politiek als de leer van de gereformeerde kerk. De tegenstellingen waren nauw met elkaar verweven, maar liepen uiteindelijk uit op een politieke aardverschuiving en op de besluiten van de synode van Dordt.
Op politiek terrein waren er tussen de gewesten verschillen van inzicht over de te volgen koers in de oorlog met Spanje. Deze conflicten spitsten zich toe op een persoonlijke botsing tussen de raadspensionaris van Holland, Johan van Oldenbarnevelt, en Maurits van Nassau, de stadhouder in vijf van de gewesten van de Republiek. Na een staatsgreep van de stadhouder werd Van Oldenbarnevelt veroordeeld tot de dood op het schavot. Eén van zijn medestanders, Hugo de Groot, werd gevangen gezet op slot Loevestein, van waaruit hij in een boekenkist wist te ontsnappen.   
In deze zelfde periode veroorzaakten reeds bestaande tegenstellingen binnen de nieuwe protestantse kerk grote spanningen tussen ‘preciezen’ en ‘rekkelijken’ over de  interpretatie van kernbegrippen als geloof, erfzonde, predestinatie en de vrije wil. De aanhangers van Jacobus
Arminius (de Arminianen) waren de rekkelijken die een ruimere leer voorstonden. Zij zochten met een Remonstrantie  steun bij de Staten van Holland, vandaar de naam Remonstranten. Hun tegenstanders waren de Gomaristen genoemd naar hun leider Franciscus Gomarus. Zij dienden een Contra-Remonstrantie in, vandaar de naam Contraremonstranten. Beide groepen vonden steun in enkele gewestelijke Statencolleges, de Remonstranten kregen de Staten van Holland en Van Oldenbarnevelt aan hun zijde. Maurits maakte zijn positie duidelijk met een demonstatief bezoek aan een kerkdienst van de Contraremonstranten.
Na de arrestatie van van Van Oldenbarnevelt, maar nog voor zijn terechtstelling was het in de herfst van 1618 tijd om ook orde op zaken te stellen op kerkelijk terrein. De Synode van Dordrecht werd bijeengeroepen op verzoek van de Staten-Generaal om de geschillen over de leer te beslechten. De eerste bijeenkomst was op 13 november 1618, de laatste op 9 mei 1619, net voor de executie van Van Oldenbarnevelt. 
Hoewel er wel Remonstranten aanwezig waren op de Synode was er een open debat geen sprake. De kerkleer werd in contra-remonstrantse zin vastgelegd in de Dordtse Leerregels en de Remonstranten werden veroordeeld in de Twaalf Artikelen tegen de Remonstranten. In de kerk was voor hen geen plaats meer. De orthodoxie had gezegevierd.
Op dinsdagavond 6 november 2018 staan we uitgebreid stil bij deze bewogen episode uit de kerkgeschiedenis. Twee inleiders zullen ingaan op de historische context van de Nationale Synode van Dordrecht.
Prof. Simon Groenveld, emeritus hoogleraar Geschiedenis aan de universiteit van Leiden, zal ingaan op de politieke context in een lezing getiteld
Politiek en ‘wereldlijk zwaard’ in de jonge jaren van de Nederlandse Republiek.
 
Prof. Herman Selderhuis, hoogleraar Kerkgeschiedenis aan de Theologische Universiteit in Apeldoorn, zal de theologische achtergronden belichten. De titel van zijn bijdrage is: Theologie van de Tulp – Dordt en het leven van alle dag
 
De toegang is gratis

  Bekijk het volledige programma van Studium Generale